عباس رحیمی پژوهشگر صنایعدستی در یادداشتی نوشت: وفور مراتع سرسبز در اقلیم ایذه و دسترسی به منابع دامی، زمینههای لازم برای شکلگیری زنجیره تأمین مواد اولیه (نخریسی و رنگرزی سنتی) و تولید بافتههای داری را فراهم آورده است.
پیوند عمیق میان محصولات گلیم ایذه با فرهنگ عشایر بختیاری موجب تداوم اصالت طرحها و نقوش شده و با وجود تغییرات در فرم و کاربرد این هنر از مصارف محلی گذشته به کارکردهای تزیینی و کاربردی در زندگی معاصر تغییر جهت داده است.
ساختار فنی و زیباییشناختی گلیم ایذه پیوندی عمیق با سنتهای بافتههای عشایر بختیاری دارد که بیانگر تداوم الگوهای فرهنگی در این اقلیم است. نقوش بومی این منطقه علاوهبر کارکرد تزیینی حامل مفاهیم نمادین برگرفته از باورهای مذهبی، اسطورهها و جهانبینی بومی هستند؛ نقوشی که اغلب ریشه در زیستبوم و تجربیات روزمره دارند و به سوی انتزاع و سادهسازی گرایش یافتهاند. همچنین، تکیه بر منابع طبیعی و گیاهی منطقه در فرآیند رنگرزی ضمن حفظ اصالت و هویت این هنر ـ صنعت بر پیوند ناگسستنی میان گلیم ایذه و بستر اقلیمی آن تأکید دارد.
دسترسی بومی به مواد اولیه (پشم، رنگزاهای طبیعی و دندانهها) و ابزارهای تخصصی در شهرستان ایذه مزیت رقابتی پایداری را برای این هنرصنعت ایجاد کرده که پیامد آن تقویت بنیانهای اقتصادی، تثبیت اشتغالزایی و ارتقای غنای فرهنگی منطقه است.
ثبت ایذه به عنوان شهر ملی گلیمبافی در سال ۱۴۰۴ دستاوردی راهبردی است که در راستای اهداف کلان معاونت صنایعدستی خوزستان و با هدف ارجگذاری به اهمیت فرهنگی و ظرفیتهای اقتصادی این هنرصنعت حاصل شده است. از منظر علمی، ثبت ملی شهرهای صنایعدستی سازوکاری مؤثر در فرآیند برندسازی، تقویت هویت بصری و ارتقای توان رقابتی محصولات در بازارهای ملی و بینالمللی محسوب میشود. این موفقیت نه تنها گامی اساسی در مسیر شناساندن برند منطقهای است بلکه زمینه لازم را برای تقویت اشتغال پایدار، صیانت و انتقال دانش بومی و در نهایت تحقق توسعه پایدار صنایعدستی در این منطقه فراهم میآورد.
برای دستیابی به این عنوان، معاونت صنایعدستی خوزستان در سالهای گذشته به شناسایی، تقویت و ایجاد زیرساختهای لازم برای گلیمبافی ایذه در حوزههای تولید، فروش، توسعه و ترویج، آموزش و تبلیغ اقدام کرد.
در حوزه تولید، شهرستان ایذه با فعالیت بیش از ۸۰۰ بافنده در قالب ۱۵۰ کارگاه خانگی و ۱۶ کارگاه مستقل قطب مهمی در صنعت گلیمبافی محسوب میشود. در سدههای متمادی، نوآوریهای بافندگان، نقشی کلیدی در تکامل این هنر ـ صنعت داشته که مهمترین نمودهای آن شامل تلفیق تکنیک رندی با سادهبافی، احیا و ارتقای فنون ریسندگی سنتی، تولید گلیم خودرنگ، ابداع نقوش جدید و تنوعبخشی به کاربری محصولات است.
محصولات گلیم ایذه در حال حاضر از طریق کانالهای توزیع متنوعی نظیر بازارچهها و فروشگاههای محلی، نمایشگاههای تخصصی استانی و ملی و پلتفرمهای دیجیتال عرضه میشود.
در حوزه توسعه و ترویج گلیمبافی ایذه، مهمترین فعالیتهای معاونت صنایعدستی خوزستان شامل دریافت بیش از ۲۰ نشان ملی مرغوبیت صنایعدستی، تدوین استاندارد ملی، ثبت نشانه جغرافیایی و طراحی و نمونهسازی محصولات بوده است.
فرایند انتقال مهارتهای گلیمبافی در ایذه برپایه تلفیقی از سنتهای بومی و نظامهای آموزشی مدرن استوار است. در لایه نخست، دانش فنی بسیاری از بافندگان همچنان از طریق نظام سنتی استاد ـ شاگردی در کارگاههای خانگی منتقل میشود که گویای تداوم انتقال دانش میاننسلی است. در کنار این رویکرد، نهادهای متولی از جمله اداره فنیوحرفهای و معاونت صنایعدستی خوزستان، با هدف استانداردسازی و ارتقای کیفیت، نظام آموزش رسمی را در سطوح مقدماتی تا پیشرفته به شکل رایگان اجرا میکنند.
هماکنون زیرساختهای آموزشی این منطقه شامل هفت کارگاه فعال در اداره میراث فرهنگی ایذه، شش آموزشگاه رسمی و همچنین کارگاههای بزرگ تولیدی است که با رویکردی تلفیقی، علاوه بر فعالیت تجاری، پذیرش و آموزش هنرجویان را در دستور کار دارند. در نهایت، معاونت صنایعدستی خوزستان با بهرهگیری از ابزارهای نوین، نظیر برگزاری کارگاههای تخصصی بهبافی و تولید فیلم آموزشی، زمینهای فراگیر برای استانداردسازی و توسعه دانش فنی گلیمبافان ایذه فراهم آورده است.
اقدامات ترویجی و تبلیغاتی در گلیمبافی ایذه، برپایه راهبردهای مدیریت شهری و دیپلماسی فرهنگی استوار است. شهرداری ایذه با بهرهگیری از ابزارهای تبلیغات محیطی شامل نصب بیلبوردهای معرفی، نصب المان گلیم در میدان ورودی شهر، اجرای دیوارنگارههای موضوعی و نامگذاری یک خیابان (خیابان گلیمبافان)، نقش بسزایی در ارتقای جایگاه اجتماعی و هویتبخشی به این هنرصنعت در فضای کالبدی شهر ایفا کرده است. در کنار این رویکرد، اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی نیز با اتخاذ راهبرد نمایشِ فعال، گلیمهای تولیدی منطقه را در فضاهای اداری، اماکن عمومی، رستورانها، کافهها و اقامتگاههای بومگردی به نمایش گذاشته است. این اقدامات نه تنها موجب زمینهسازی برای معرفی بهتر محصول به مخاطبان محلی و گردشگران شده بلکه گلیمبافی را از فعالیت کارگاهی صرف به عنصری ملموس و پویا در زیستبوم شهری تبدیل کرده است.
ثبت ایذه به عنوان شهر ملی گلیمبافی فراتر از یک عنوان افتخاری، فرصتی راهبردی برای ارتقای جایگاه این شهرستان در نقشه صنایعدستی کشور و زمینهسازی برای برندسازی ملی و بینالمللی است. با اینحال، تداوم این دستاورد و بهرهبرداری بهینه از ظرفیتهای اقتصادی و فرهنگی برآمده از آن، نیازمند بازنگری در سیاستگذاریهای کلان و اهتمام ویژه متولیان امر برای گذار از تولید سنتی به مدیریت مدرن بازار است. حفظ و تقویت این برند ملی در گرو اتخاذ رویکردهایی هوشمندانه است که ضمن آسیبشناسی دقیق وضعیت موجود، قابلیتهای رقابتی گلیم ایذه را در مواجهه با سایر مراکز تولیدی تقویت کرده و مزیتهای بومی این منطقه، از جمله پشم باکیفیت و رنگزاهای طبیعی را به ارزش افزودهای پایدار تبدیل کند. در واقع، تنها از طریق تدوین راهبردهای همهجانبه و عملیاتی است که میتوان سهم بازار این هنرصنعت را در حوزههای داخلی و صادراتی توسعه داد.
این مسیر توسعهمحور نه تنها ضامن پایداری کسبوکار برای بیش از ۸۰۰ بافنده فعال در ایذه خواهد بود بلکه با تثبیت جایگاه معیشتی این جامعه بزرگ هنری در بستری رقابتی، چشمانداز روشنتری را برای تحقق توسعه پایدار و انتقال دانش اصیل گلیمبافی به نسلهای آینده ترسیم خواهد کرد.
انتهای پیام/
نظر شما